21 جمعو , سيپٽمبر 2018

سڀني سان سٺا پير ڀريندڙ تاج جويي جو هڪ اتساهه پاسو

رکيل مورائي

سنڌي ٻوليءَ ۾ هڪ آڳاٽي چوڻي آهي، شايد مُهاورو آهي ”پنهنجن سان  سٺا پير ڀرڻ“ ڪيتريون وضاحتون هونديون ان چوڻيءَ لاءِ پر ٻڌي ليکي ان مُهاوري جي معنيٰ جڙندي ته، پنهنجن ساڻ ڏک ۽ سک ۾، شاديءَ ۾ غميءَ ۾ ۽ ٻين ڪمن ۽ اهم موقعن تي گڏ هجڻ.

ظاهر آهي ته اها سنڌي چوڻي آهي ۽ سنڌين جي مزاج جي آڌار جڙي هوندي ۽ سوين سالن جي مشاهدي ۽ عمل مان گذرڻ کان پوءِ مڃتا جي لائق ٿي هوندي.

پڪ سان انهيءَ چوڻيءَ پٺيان هڪ هدايت به آهي پر جڏهن به مٿيان ڳڻ ڪنهن شخص ۾ ڏٺا ويا هوندا ته ان کي سنڌي سماج ۾ آبرودار، سلڇڻو، همدرد ۽ ٻين ڪيترن ئي ان معنيٰ ۾ استعمال ٿيندڙ لفظن سان ياد ڪيو ويو هوندو يا مانُ ڏنو ويو هوندو.

سنڌ ۾ اڄ عام سماجي ڀڃ ڊاهه، جنهن تيزيءَ سان ٿي رهي آهي ۽ سنڌ جا تهذيبي، ثقافتي، سماجي ۽ اخلاقي قدر جنهن تيزي سان ٽُٽي رهيا آهن ماڻهو سماجي ميل ميلاپ جا رشتا ٽوڙي رهيا آهن، ان سوسائٽيءَ ۾ جيڪڏهن ڪو به مٿئين مهاوري وارا ڳڻ رکندڙ شخص پيدا ٿي پوي ته پڪ سان اهو شخص سنڌي سماج جو اعليٰ ڪردار چئبو.

سنڌ ۾ جيئن ته هڪ ڪلاس اهڙو به آهي، جنهن کي دنيا جي ڪنهن به سماج ۾ اعليٰ مرتبي طور ڏٺو ۽ سمجهيو ويندو آهي، اهو اديبن ۽ عالمن جو ڪلاس آهي، يقين سان ادب ۾ جيئندر شخص ادب جي ڪيترين ئي ادبي ڌارائن سان جڙيل رهيا آهن، جنهن ڪري اهي پنهنجي شخصي زندگي به پنهنجي ادبي ڌارا تحت گذارڻ تي زور ڏيندا رهيا آهن ۽ پنهنجي زندگي جي رهيا آهن، انهن جو سماج سان تعلق گهٽ ئي آهي.

پر سنڌ ۾ گهڻن نمونن جي زندگي جيئندڙ اديبن ۽ عالمن ۾ ڪي شخص اهڙا به آهن جيڪي پنهنجي ادبي زندگيءَ کان ٻاهر هڪ اهڙي زندگي  جيئندا رهيا آهن، سچ پچ جنهن زندگيءَ لاءِ مٿيون مهاورو بلڪل ٺهڪي اچي ٿو، في الحال اهڙن شخصن/اديبن جي چڱي فهرست جي وچ مان خاص طور مان تاج جويي جو نالو کڻڻ چاهيان ٿو.

تاج جي نالي جي اڳيان توڻي پويان ڪنهن به نسبت لڳائڻ جي گهرج بنهه گهٽ آهي ڇاڪاڻ ته ڪنهن به موڙ تي اها نسبت هار کائي سگهي پر تاج جو اهو عمل جيڪو ان مهاوري طور ظاهر ٿئي ٿو هار نٿو کائي سگهي.

پڪ سمجهڻ گهرجي هن لکڻ کي مان مڪمل طور تاج جويي جي ادبي زندگيءَ کان ٻاهر رکان ٿو ۽ ڪا به نسبت ان ڪري نٿو ڏيڻ چاهيان جو هو منهنجو وڏي ڀاءُ جهڙو اهڙو مهربان دوست آهي، جنهن لاءِ سائين/محترم/جناب/مانوارو/مانائتو لفظ هن جي مرتبي کان شايد گهڻو هيٺ رهجي وڃي ڪنهن به حوالي ۾!.

چالهين سالن جي تعلق جي مشاهدي کان پوءِ مان پنهنجي بزرگ چاچي حاجي خان جويي جي هن پٽ کي بنهه عام شخص طور کڻڻ چاهيان ٿو، هڪ اهڙو شخص جيڪو پنهنجي خاندان، اوڙي پاڙي، ادبي برادري، نظرياتي برادري طور سموري سنڌ سان ”سٺا پير ڀرڻ“ جي حوالي ۾ اهڙو مثال آهي جهڙو شايد سنڌي ادبي برادري ۾ ٻيو نه ملي سگهي يا گهٽ ملي سگهي.

هُو ڪجهه وقت سرڪاري گاڏي تي چڙهيو به ته سموري سٿ سميت باقي سموري زندگي اڄ تائين پيرين پنڌ عام ماڻهوءَ جيان هلندو رهيو پر ڪنهن به دوست جي جيئن خوشي جي موقعي تي پهتو ۽ سٺو پير ڀريائين، تيئن هو هر ڏک جي موقعي تي به پهتو ۽ سٺو پير ڀريائين.

هت سندس ڪيترائي سٺا پير ڀرڻ جي ذڪر کي پاسي تي رکي صرف تازي هڪ سال ۾ هن جي فقط هڪ عمل کي ڏسڻ جي تصوير چٽي رهيو آهيان ۽ اها اهڙي آهي ۽ اهڙي شخص جي آهي جهڙن شخصن لاءِ ئي ڀٽائي چيو هو ته

هڻڻ، هڪلڻ، ٻيلي سارڻ، مانجهيان اي مرڪ

۽ اهي شخص ان صورت جي روپ ۾ ئي ظاهر رهيا.

تازو جبري طور کنڀي گم ڪيلن جي مسئلي تي سنڌ جي نياڻين جيڪا جدوجهد هلائي آهي، ان ۾ سنڌ جي سڀني اديبن، عالمن، شاعرن جو عملي ڪردار تارازي جي هڪ پاسي ۽ تاج جويي جو عمل ٻئي پاسي رکبو ته شايد تارازي جو جهڪاءُ ان پاسي هوندو جنهن پاسي تاج جويي جو عمل هوندو.

عمر جي سٺ کان وڌي ستر جي ڏهاڪي ۾ جيئندڙ تاج جويو جنهن عمل سان هلي رهيو آهي، اهو ڪنهن به طرح سنڌ لاءِ فخر جو سبب آهي، سنڌ جا سڀ ساڃاهه وند هجڻ جو ڀرم سانڍيندڙ ممڪن آهي ان عمل کي ڪي الڳ نانوَ ڏين ۽ سچ به آهي ته اهڙو عمل عقل نه ڪرائي سگهندو، پر ان عشق کي ڪيترو احترام ڏجي جيڪو عشق، جيڪا لاڳاپيداري هن کان اهو عمل ڪرائي رهي آهي.

جيڪڏهن سنڌ جي ڪنهن به شعبي ۾ رهندڙ ۽ جيئندڙ ماڻهن ۽ عام توڻي خاص جو تجزيو ڪبو ته اهڙو ڪهڙو شخص سامهون اچي سگهي ٿو جيڪو سنڌ جي ڪنهن به ڏک کي پنهنجو سمجهندو هجي، ڪنهن به تڏي کي پنهنجو تڏو سمجهندو هجي ۽ ان تي ويٺل هجي اهو ڪهڙو خوشيءَ جو موقعو هجي جنهن ۾ شامل هجي ته مون کي فقط تاج جويي جو نالو ۽ چهرو نظر ايندو، گڏوگڏ هن جي ان عمل جي احترام ۾ منهنجو ڪنڌ جهڪي ويندو ۽ پنهنجائپ جا ٻه لفظ زبان مان نڪري ويندا.

ڪيترن سنڌ دوستن وانگر سنڌ جا جيڪي به شخص سنڌ خاطر شهيد ٿيا آهن، انهن سڀني جي تڏي تي جيڪڏهن ڪو پهريون شخص پُڳو هوندو ته اهو پڪ سان تاج جويو هوندو.

کنڀي گم ڪيل سنڌين جي خاندانن سان اسان سڀني تازي جدوجهد ۾ هٿ ونڊايو ضرور آهي پر ڪي پل، ڪلاڪ، ڪي ڏينهن پر هيءُ اهو شخص آهي جيڪو هن عمل ۾ ايئن رهيو آهي، جو گمان ٿيندو آهي ته سنڌ جي کنڀيلن جي آزادي لاءِ جدوجهد ڪندڙ سڀني نياڻين جو ڄڻ هيءُ ئي وارث هجي ۽ هڪ وڏي وارو ڪردار ادا ڪندو هجي.

سفر ۾ جيڪو ساٿي، جيتريون وکون گڏ هلندو آهي، اهي ياد رکيون وينديون آهن، يا پاڻ مرادو ياد رهجي وينديون آهن پر هن جهڙو، سنڌ جي اديب لڏي، هن معاملي تي ڪنهن به طرح پاڻ نه ملهايو آهي.

سنڌي ادبي سنگت جو ڪردار ساراهڻ جهڙو آهي، پر ان لاءِ بنيادي ڪم ادب بابت ٻيا به گهڻا آهن، جن ڏانهن ان کي ڌيان ڏيڻ گهرجي. نئين ٽهيءَ جي انهن نوجوان اديبن کي ساراهڻ کپي جن پنهنجي پليٽ فارم تان هن مسئلي لاءِ جيڪو به ڪجهه ڪيو آهي، اهو ٺيڪ آهي پر اڃا اڳتي گهڻو ڪجهه رهيل آهي، ادب جي حوالي !. سوال هي به آهي ته اسان کي سنڌي ادبي سنگت جي فورم تان ڪرڻو ڇا آهي؟. اهو چٽو نه آهي، سنڌ جي اديبن کي سنڌ ۽ ان جي حقن جي حاصلات لاءِ ڪا واٽ طئي ڪرڻي آهي. ڇاڪاڻ ته مجموعي طور سنڌ لاءِ اها واٽ سياسي ڌريون طئي نه ڪري سگهنديون. سنڌ جو تهذيبي، ثقافتي ۽ سماجي توڻي ٻئي ڪنهن به حوالي ۾ تحفظ سنڌي اديب ئي ڪري سگهندو ۽ ان کي ڪرڻ گهرجي، جيئن هن ماضيءَ ۾ ڪيو آهي.ڪيئن به اديبن کي پنهنجو پليٽ فارم پاڻ طئي ڪرڻو، ان کان ٻاهر سياستدان آهن، انهن جا پنهنجي طريقا آهن ۽ پنهنجون حاصلاتون آهن.

ڪنهن به سياسي پليٽ فارم کان پري هڪ اديب هڪ شخص سان ڪيترائي اختلاف ڪيتريون ئي اڻ سهمتيون رکندي به اهو چوڻ کان رهي نٿو سگهان ته تاج جويي سنڌ جي وطن دوست ڌرين سان جيڪو ڀلو پير کنيو آهي اهو ڪنهن به طرح ٻئي سنڌي اديب جي نصيب ۾ نه آيو آهي، يا گهٽ آيو آهي ۽ اديب جيڪڏهن سماج جو حصو آهي ته پوءِ هن کي سماج سان ئي بيهڻو آهي، شايد اسان ۾ ايتري سگهه نه آهي جا تاج جويي ۾ آهي.

اسان جي دوستيءَ جي دائري ۾ اسان کي خبر آهي ته هن جا ڪي عمل ۽ رويا بي وقتائتا هوندا آهن ۽ ڪڏهن ڪڏهن اڻ وڻندڙ حد تائين ويندڙ پڻ! پر هن جي لڳاتار جستجو هن کي هڪ مان ڏئي ٿي، جنهن کي اسان سڀ مان ئي سمجهون. ڇاڪاڻ ته اهو مان کيس سنڌ جي انهن ماڻهن ڏنو آهي جن سان هن سدائين سٺا پير ڀريا آهن، سندس ان عمل تي لکڻ جو هن جي خلقيل ادب تي لکڻ سان واسطو نه آهي ڇاڪاڻ ته هي ليک سندس ادب جي اوک ڊوک کان ٻاهر آهي پر هن کي ڪنهن به طرح هڪ شخص جي حوالي ۾ لنوائي ڇڏجي اهو ممڪن نه آهي.

ٻيءَ طرح سورٺ لوهار، سسئي لوهار، تنوير آريجو، نيلم آريجو، سنڌو امان چانڊيو ۽ سنڌيا عباسي ۽ ٻين سنڌ جي نياڻين سان جيڪڏهن اس ۾ ڇانوَ ۾، بک ۾ ڏک ۾ ڪو شخص بڙ جي ڇانو وانگر مٿان بيٺو رهيو ته اهو تاج جويو آهي ۽ هي سڀ اهڙا عمل آهن جن مان کيس ڪجهه به شخصي طور ملڻو نه آهي.

هنن عملن کيس طعنا ڏنا آهن، بکون ڏنيون آهن، بيماريون ڏنيون آهن پوءِ به هو انهن عملن ۾ شامل رهيو آهي، کيس نه ڪنهن اجرڪ پائڻ جي اميد نه ٽوپي ملڻ جي خواهش ۽ اڃا به اهو سڀ ملڻ جي پڪ هجي، جيڪو ڪنهن به شخص جي سهپ کان ٻاهر هجي پوءِ به خوشيءَ سان قبولڻ وارو شخص تاج جويو ئي ٿي سگهي ٿو. جنهن ڪڏهن به پنهنجي انا کي آڏو رکي ڪنهن دوست، ڪنهن مسئلي، ڪنهن ڏکي گهڙيءَ کان پاسو نه ڪيو هجي. هو اڻ چيو ۽ اڻ گهريو حاضر رهيو آهي، جيتوڻيڪ ڪٿي ڪٿي هن جي انا مجروح به ٿي آهي، پر هن ڪڏهن به سنڌ جي تهذيب ۾ هڪ رڄ چڱي مڙس هجڻ واري روايت تان هٿ نه کنيو آهي، شايد سنڌ ۽ سندس ڄڻيندڙ امڙ کيس اهڙي بردباري جي سُتي ڄائي ڄم کان پياري آهي ۽ هن جڏهن جڏهن اها بردباري اورانگهي آهي يا ان کي پٺي ڏني آهي ته دل سان ڏکويو آهي.

منهنجو ساڻس شخصي لڳاءُ آهي شايد ان ڪري ڪراچي پريس ڪلب جي بک هڙتال تان اٿي هو جڏهن سنڌ جي نياڻين سان گڏجي عوامي آواز جي آفيس آيو ته کيس ڏسي مان پنهنجو پاڻ سنڀالي نه سگهيو هيس ۽ اکين جا ڳوڙها لڪائڻ لاءِ ڪنهن ڪم جو بهانو ڪري ڪجهه گهڙين لاءِ کانئس پري ٿي ويو هوس، ڪيترن ڏينهن جي وڌيل اڇي ڏاڙهي، ميرا ڪپڙا، اڻڀا وار، مون کي ان وقت سنڌ جو ذهين شخص حشو ڪيولراماڻي ياد اچي ويو، جنهن جو هُليو هند جا دوست ايئن بيان ڪندا هئا. حشو ڪيولراماڻي سان بيپناهه پيار ڪندڙ تاج جويي جي مون کي ساڳي محذوبي ان وقت اکين ۾ لهي آئي هئي، ساڳئي وقت هن جي اڏولتا به (هن جو علمي ادبي ڪم بريڪيٽ ۾ رکندي) گهڙي کن لاءِ مون کان اڳوڻو پروفيسر، اڳوڻو سنڌي ٻوليءَ جو سيڪريٽري، عالم، شاعر ۽ اديب تاج جويو بنهه وسري ويو هو.

شايد علامه آءِ آءِ قاضي صاحب ٺيڪ چيو هو ته ”ذهانت ۽ چريائپ ۾ سنهي لڪير جيترو فرق آهي، شخص ڪنهن به وقت اها لڪير پار ڪري ڪنهن به سرحد کي ڇهي سگهي ٿو“. ان وقت بيحد غصو ڏيندڙ ۽ ڪڏهن ڪڏهن کانئس پري ڀڄي وڃڻ وارن عملن واري تاج جويي لاءِ منهنجو احترام ايترو وڌي ويو هو، جيترو نامياري اديب هريش واسواڻي وٽ حشوءَ لاءِ، جنهن کيس ساريندي رچنا مئگزين ۾ هڪ مضمون جي شروعات هن طرح ڪئي هئي ”حشو ايندو آهي ڳالهائيندو آهي ته چوندو آهيان ته هاڻ هليو وڃي ۽ جڏهن ڪجهه ڏينهن نه ايندو آهي ته من اداس ٿي ويندو آهي ته هُو ڪيئن هوندو؟“ ۽ مان سمجهي نه سگهيو هوس ته مون وٽ اهو احترام اهو پيار تاج جي ذهانت لاءِ لهي آيو هو يا سندس مجذوبيءَ لاءِ. ڪيئن چئجي.

ڪنهن سان به ڪنهن جي لاءِ به احترام ۽ پيار جي اها ڪهڙي سرحد آهي مون کي سمجهه ۾ نه آيو آهي اسان گهڻن دوستن وٽ اسان جي محبوب دوست تاج جويي لاءِ اهڙي ئي محبت ۽ احترام آهي، جنهن کي ڪو به نالو ڏيڻ ڏاڍو مشڪل آهي، شايد کيس مڃتا ڏيڻ لاءِ ڪي لفظ نه سُجهندا آهن، هن جو ذڪر اسان لاءِ وڏي احترام ۽ پيار وارو فقط اهو آهي ته هو اسان سڀني سنڌ وارن سان سٺا پير ڀريندڙ تاج جويو آهي.

هي به ڏسي سگهو ٿا

سنيهو سچ جو منور علي منور ڪيهر جي شاعريءَ جي ڪتاب جو تعارف:ايل بي سولنگي

منور علي منور ڪيهر جو تعلق لاڙڪاڻي ضلعي جي ڳوٺ آگاڻيءَ سان آهي. آگاڻي جنهن …

جواب دیں

آپ کا ای میل ایڈریس شائع نہیں کیا جائے گا۔ ضروری خانوں کو * سے نشان زد کیا گیا ہے